Sự đàn áp bầu sữa: Mẹ quỷ trong "Càn sát quỷ mẫu" (Tang thương ngẫu lục) qua lí thuyết ma quỷ (Monster Theory) và phê bình nữ quyền sinh thái (Eco-feminism)

Tóm tắt

Bài viết tập trung xác lập khung lí thuyết cho việc khám phá các hình tượng quỷ quái trong các sản phẩm văn hóa, thông qua việc kết hợp giữa lí thuyết về ma quỷ và phê bình nữ quyền sinh thái. Với lí thuyết về ma quỷ, Jeffrey Jerome Cohen giới thiệu một modus legendi, tại đó, con quỷ được coi như là một văn bản văn hóa, và là quỹ tích của mạng lưới quan hệ xã hội phức tạp. Từ cách đọc này của Cohen, thông qua việc khám phá những người đàn bà ma quái trong tiểu thuyết gothic thời Victoria, Nicole C. Dittmer khẳng định ý nghĩa của hình tượng ma quỷ như một công cụ nhằm duy trì diễn ngôn của xã hội nam quyền về cái tự nhiên hoang dã, bất thuần cố hữu ở phụ nữ, và do đó, có khả năng vén màn cho người đọc những cấm kị, những tương quan quyền lực trong cộng đồng, cùng những khát vọng ẩn tàng của người phụ nữ. Trên nền tảng lí thuyết này, bài viết xem xét những biểu hiện của tính tự nhiên ở mẹ quỷ trong “Càn sát quỷ mẫu”, một truyện trong tập Tang thương ngẫu lục của Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án. Thông qua những phân tích trên, nghiên cứu đưa ra một số giả thuyết về cội nguồn, về những truyền thống quỷ mẫu thuộc về: sự gần gũi với câu chuyện về Hārītī trong Phật giáo, sự tương đồng trong cách các nhà nho Trung Hoa miêu tả các nữ chủ phương Nam, cũng như là sự tái xuất hiện của những biểu tượng phồn thực cổ sơ. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chứng minh rằng, việc xây dựng hình tượng quỷ mẫu nói riêng, các yêu nữ nói chung phản ánh thái độ kì thị, cũng như chiến thuật kiểm soát của các trí thức Nho gia với phụ nữ: đó là nỗ lực nhằm duy trì diễn ngôn về phụ nữ như hiện thân của cái tự nhiên khó kiềm chế, không dễ kiểm soát.