Nghịch lý chủ thể số: Điểm sách Digital Performancein Everyday Life

Tóm tắt

Bài điểm sách này giới thiệu một công trình lý thuyết sâu sắc nhằm giải cấu trúc sự phân chia nhị nguyên Thực - Ảo trong diễn ngôn truyền thông đương đại mang tên Digital Performance in Everyday Life do Gratch và Gratch (2022) chấp bút. Từ góc nhìn nghiên cứu trình diễn, công trình xem xét không gian mạng như một thành phần cấu thành đời sống thực. Trọng tâm của bài viết xoay quanh nghịch lý chủ thể số (the paradox of agency), tức sự mâu thuẫn giữa cảm giác tự do biểu đạt của cá nhân và những giới hạn do các hệ thống thuật toán tạo ra. Bài viết phân tích qua bốn chiều kích cốt lõi: (1) sự tước đoạt quyền tự quyết bởi bản sắc số; (2) sự vật hóa con người thành cơ thể dữ liệu phục vụ chủ nghĩa tư bản giám sát; (3) tính kịch diễn trong các không gian biểu diễn của quyền lực; và (4) ảnh chế (memes) như một sự phản kháng nhưng lại tái sản xuất thực hành lao động miễn phí. Từ việc phân tích các thao tác thường nhật, bài viết đặt vấn đề về khủng hoảng hiện sinh ý chí tự do. Đồng thời, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đưa cuốn sách này vào bối cảnh học thuật và giáo dục Việt Nam trong việc nâng cao sức đề kháng văn hóa số cho cộng đồng.