Tạp chí Khoa học liên ngành và Nghệ thuật
The VNU Journal of Interdisciplinary Sciences and Arts is a journal affiliated with the School of Interdisciplinary Sciences and Arts, Vietnam National University, Hanoi; established under license No. 90/GP-BTTTT dated February 28, 2025, issued by the Minister of Information and Communications. toto toto 4d slot gacor The journal serves as a forum for sharing information and publishing research results on interdisciplinary sciences, cultural industries, creativity, and arts within the scientific community at and outside Vietnam National University, Hanoi. Its objectives include supporting and promoting training activities, strengthening professional dialogue, and contributing to policy advice for the development of the creative economy and cultural and artistic industries in Vietnam and around the world. The journal aims to serve a wide range of audiences, including researchers, artists, experts, policymakers, and learners, promoting knowledge exchange across disciplines and inspiring new approaches to creativity and practices in the cultural, creative, and arts industries. The journal is toto slot published quarterly in both Vietnamese and English, in print and online formats. Its content structure, publishing regulations, and peer review process adhere to international standards, with 4d the goal of being indexed in prestigious international journals listed in the Web of Sciences and Scopus databases. toto Website: situs toto https://joisa.edu.vn tvtogel Slot bbo303 bbo303 slot gacor Slot Gacor link slot gacor Slot Gacor https://goldbod.gov.gh/goldbod-ghanas-forex-reserves-surge-amid-record-exports-under-mahama/ Slot Mahjong slot gacor dewa138 Slot88 link toto slot depo 5k viral99 slot gacor Matahari88 jepangbet rajalangit77 slot gacor slot gacor 2026 slot situs slot slot gacor ANGKASA 17 toto togel online situs toto Alexis500 Brotogel login idn toto toto togel toto togel situs gacor toto togel slot gacor eyangpoker gitarpoker agen slot online terbaru https://oppatoto74.com/ Raja Slot toto situs toto PULITOTO WDBOS situs slot rtp1001 slot gacor situs gacor
School of Interdisciplinary Sciences and Arts, Vietnam National University, Hanoi
DÂN TỘC CHÍ NHƯ LÀ SỰ TÁI ĐỊNH VỊ TRI THỨC TỘC NGƯỜI
Bài viết này đánh giá công trình Ma cà rồng - Ma quỷ, tưởng tượng và bản sắc, xã hội Thái của tác giả Nguyễn Mạnh Tiến là một nghiên cứu có giá trị trong lĩnh vực nghiên cứu nhân học, dân tộc học. Bằng sự kết hợp công phu giữa điền dã thực địa và giải cấu trúc các nguồn thư tịch (từ "dân tộc học vương triều" đến văn chương hiện đại), tác giả đã dựng lại sinh động chân dung thực thể lai ghép "phi phóng", từ đó soi chiếu vũ trụ quan và căn tính phức tạp của xã hội Thái. Mặc dù nghiên cứu còn có nhiều quan điểm khác biệt trong "khung tri thức" thời đại khi tác giả phê phán di sản văn học, nhân học miền núi của những tác giả, học giả thế hệ trước, cuốn sách vẫn là một đóng góp quan trọng giúp tái định vị tri thức tộc người và tôn trọng sự đa dạng văn hóa.
Bản quyền (c) 2026 Tạp chí Khoa học liên ngành và Nghệ thuật https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ, BẢO ĐẢM AN SINH XÃ HỘI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÁC DI SẢN THẾ GIỚI Ở VIỆT NAM
Bài viết nghiên cứu vai trò của các Di sản Thế giới tại Việt Nam trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Sự ghi danh của UNESCO không chỉ nâng tầm giá trị thương hiệu mà còn trở thành đòn bẩy mạnh mẽ cho "kinh tế di sản" và du lịch, mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách địa phương. Minh chứng qua số liệu thống kê tại Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Hội An và Quần thể danh thắng Tràng An, lượng du khách và doanh thu dịch vụ tăng trưởng vượt bậc sau khi được vinh danh. Bên cạnh lợi ích kinh tế vĩ mô, nguồn lực di sản góp phần cải thiện sinh kế và nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương thông qua việc tạo ra hàng vạn việc làm trực tiếp lẫn gián tiếp. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp, ngư nghiệp truyền thống sang các mô hình dịch vụ du lịch (như chèo đò, hợp tác xã vạn chài, homestay) giúp ổn định đời sống xã hội một cách công bằng, đặc biệt là đối với phụ nữ. Song song đó, việc phát triển di sản thúc đẩy chính quyền đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, cải tạo môi trường sống và bảo tồn cảnh quan văn hóa bền vững. Công tác giáo dục di sản học đường cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao năng lực và trách nhiệm của thế hệ trẻ. Dù còn một số thách thức về sức tải du lịch và nguy cơ ô nhiễm, bài viết khẳng định mô hình quản lý di sản dựa vào cộng đồng là chìa khóa kết hợp hài hòa giữa bảo tồn các giá trị cổ xưa với sự thích ứng linh hoạt trong bối cảnh hiện đại.
NGHIÊN CỨU LIÊN NGÀNH VÀ ỨNG DỤNG HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN DÀI HẠN: TIẾP CẬN TỪ CÁC LĨNH VỰC TÍCH HỢP TRỌNG YẾU TẠI TỈNH QUẢNG NINH
Bài viết phân tích vai trò của nghiên cứu khoa học liên ngành trong việc xây dựng và hoạch định chiến lược phát triển dài hạn, xem trường hợp tỉnh Quảng Ninh như một mô hình điển hình. Trên cơ sở tổng hợp các lý thuyết về liên ngành, sản xuất tri thức và xu hướng hội tụ khoa học, nghiên cứu chỉ ra rằng các vấn đề phát triển địa phương mang tính phức hợp không thể được giải quyết hiệu quả bằng cách tiếp cận đơn ngành, mà đòi hỏi sự tích hợp tri thức, phương pháp và sự tham gia của nhiều chủ thể. Thông qua phân tích các lợi thế, tiềm năng và thách thức của Quảng Ninh trong bối cảnh chuyển đổi từ kinh tế “nâu” sang “xanh”, bài viết đề xuất bốn trụ cột phát triển mang tính tích hợp: (1) Xây dựng công nghiệp văn hóa và công nghiệp di sản; (2) Nghiên cứu hệ sinh thái biển – ven biển gắn với kinh tế biển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu; (3) Tổ chức không gian lãnh thổ theo hướng cân bằng giữa phát triển và bảo tồn; và (4) Phát triển nguồn nhân lực sáng tạo, liên ngành. Từ đó, nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc thiết lập các nền tảng thể chế, cơ chế hợp tác và chương trình nghiên cứu dài hạn nhằm hiện thực hóa mô hình phát triển dựa trên tri thức, sáng tạo và bền vững. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa đối với Quảng Ninh mà còn gợi mở cách tiếp cận cho các địa phương trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển ở Việt Nam hiện nay.
HÀNH VI THỂ CHẾ VÀ TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG TIẾN TRÌNH ÁP DỤNG IPSAS: GÓC NHÌN QUẢN TRỊ CÔNG TẠI HÀ NỘI
Nghiên cứu phân tích tiến trình áp dụng Chuẩn mực Kế toán Công Quốc tế (International Public Sector Accounting Standards - IPSAS) về Báo cáo lưu chuyển tiền tệ tại các đơn vị công lập trên địa bàn Hà Nội dưới góc nhìn quản trị công. Trên cơ sở kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng, bài viết đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IPSAS và xem xét vai trò của chuẩn mực này trong việc nâng cao minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình trong khu vực công. Kết quả nghiên cứu cho thấy quy định pháp lý và trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán là hai nhân tố có ảnh hưởng đáng kể đến tiến trình áp dụng IPSAS. Từ góc độ quản trị công, các kết quả này phản ánh tác động của môi trường thể chế và năng lực thích ứng của các đơn vị công lập trong quá trình đổi mới hệ thống kế toán công. Nghiên cứu đề xuất một số hàm ý nhằm thúc đẩy áp dụng IPSAS, góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình và hiện đại hóa quản trị công tại Việt Nam.
CẢM XÚC, KÝ ỨC VÀ SỰ GẮN KẾT TRONG DU LỊCH LỄ HỘI:TRẢI NGHIỆM CỦA DU KHÁCH QUỐC TẾ TẠI CÁC LỄ HỘI VĂN HÓA NAM BỘ
Lễ hội văn hóa không đơn thuần là các sự kiện mà còn đóng vai trò như những chất xúc tác cảm xúc, định hình cách du khách nhận thức và ghi nhớ về một điểm đến. Nghiên cứu này khám phá trải nghiệm của du khách quốc tế khi tham gia các lễ hội văn hóa tại Nam Bộ, qua đó phân tích phương thức các trải nghiệm này khơi gợi cảm xúc, kiến tạo những ký ức du lịch bền vững và hình thành sự gắn kết với điểm đến. Thông qua phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc với khách du lịch quốc tế và phân tích chủ đề mang tính phản tư, nghiên cứu đã xác định các điểm chạm cảm xúc như âm nhạc, nghi lễ, ẩm thực, bầu không khí biểu tượng và sự tương tác cộng đồng là những yếu tố cốt lõi cấu thành nên trải nghiệm lễ hội đáng nhớ. Kết quả phân tích của nghiên cứu cho thấy sự thẩm thấu văn hóa thường gắn liền với các tương tác cảm xúc mạnh mẽ như sự kinh ngạc, niềm vui, hoài niệm hoặc sự chiêm nghiệm. Những cảm xúc này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ký ức lâu bền và tạo ra những biểu tượng liên kết với điểm đến. Nghiên cứu góp phần mở rộng hiểu biết về các khía cạnh cảm xúc và biểu tượng trong du lịch lễ hội, đồng thời đưa ra những ý nghĩa thực tiễn góp phần phát triển du lịch văn hóa bền vững và hình thành các chiến lược thu hút du khách quay trở lại.
TỪ ĐƯỢC ĐẠI DIỆN ĐẾN TỰ BIỂU ĐẠT: QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH HỆ HÌNH CỦA VĂN HỌC CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VIỆT NAM SAU ĐỔI MỚI
Bài viết phân tích sự vận động của văn học các dân tộc thiểu số Việt Nam 40 năm sau Đổi mới như một quá trình chuyển dịch hệ hình gắn liền với biến đổi cấu trúc văn hóa xã hội. Trọng tâm của quá trình này là việc tái định vị không gian biểu đạt, đánh dấu bước ngoặt từ vị thế được phát ngôn thay sang nỗ lực chủ động tự biểu đạt và kiến tạo diễn ngôn về bản sắc, lịch sử. Thông qua việc phân tích hệ thống thiết chế, xu hướng chuyên nghiệp hóa và sự định hình tư duy lý luận nội tại, bài viết chỉ ra văn học dân tộc thiểu số (DTTS) đang đối mặt với những thuận lợi và thách thức của kỷ nguyên số. Qua đó, bài viết xác lập một cái nhìn về sự chuyển dịch của văn học DTTS từ vị thế ngoại biên sang tham gia trực tiếp vào cấu trúc đa trung tâm của văn học Việt Nam đương đại.
TIẾP CẬN CẢM QUAN: KHAI MỞ TƯ DUY LIÊN NGÀNH TRONG ĐÀO TẠO KIẾN TRÚC VÀ THIẾT KẾ CẢNH QUAN
Trong giai đoạn khởi đầu của đào tạo Kiến trúc và thiết kế Cảnh quan, năng lực tìm hiểu, phân tích và phát hiện ra vấn đề của không gian giữ vai trò nền tảng cho việc hình thành ý tưởng thiết kế. Tuy nhiên, trước bối cảnh bùng nổ của các công cụ diễn họa thuật toán, sinh viên những năm đầu đối mặt với nguy cơ lệ thuộc vào các sản phẩm hình thức tạo sẵn, từ đó suy giảm khả năng quan sát, cảm nhận và diễn giải không gian một cách trực tiếp. Bài viết nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiếp cận cảm quan và chia sẻ kết quả thực nghiệm trong quá trình đào tạo sinh viên chương trình Kiến trúc và Thiết kế cảnh quan tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Các phương pháp ghi nhận cảm nhận không gian, diễn họa thủ công và phân tích tại hiện trạng được sử dụng như nhằm củng cố năng lực nhận thức trước khi chuyển hóa thành đề bài và ý tưởng thiết kế. Kết quả bước đầu cho thấy cách tiếp cận này góp phần nâng cao khả năng đọc hiểu không gian và hỗ trợ hình thành tư duy thiết kế độc lập, qua đó giảm sự lệ thuộc vào các công cụ trí tuệ nhân tạo.
Đóng góp mới trong nghiên cứu về giao lưu văn hóa Việt - Trung từ tiếp cận liên ngành
(Đọc sách: Sự truyền bá và ảnh hưởng của tứ đại danh tác Trung Quốc tại Việt Nam 中国四大名著在越南的传播及影响, Lưu Chí Cường 刘志强, Nhà xuất bản Thương vụ ấn quán 商务印书馆, Trung Quốc, 2025)
TÍNH CHÍNH TRỊ CỦA DI SẢN:TRƯỜNG HỢP ĐỀN THỜ TÂY SƠN TAM KIỆT, GIA LAI
Bài viết phân tích tính chính trị của di sản qua trường hợp di tích lịch sử đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt (Tây Sơn, Gia Lai). Vận dụng cách tiếp cận di sản như một quá trình, kết hợp với khung phân tích diễn ngôn di sản được uỷ quyền (Authorized Heritage Discourse - AHD), bài viết làm rõ tính chính trị của di sản qua bốn khía cạnh: lựa chọn và tôn vinh lịch sử; tổ chức không gian và biểu tượng; nghi lễ tưởng niệm; và diễn giải di sản từ các chủ thể khác nhau. Nghiên cứu kết hợp phương pháp khảo sát thực địa, quan sát tham gia, phỏng vấn bán cấu trúc và phân tích diễn ngôn. Bài viết khám phá rằng đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt không chỉ là nơi tưởng niệm nhân vật lịch sử, mà còn là một không gian chính trị ký ức, nơi quá khứ được lựa chọn, chuẩn hoá và tái sử dụng theo định hướng giá trị của hiện tại. Đồng thời, nghiên cứu cũng cho thấy vai trò trung tâm của hình tượng nhân vật lịch sử trong quá trình kiến tạo và vận hành di sản.
NGHỆ THUẬT LIÊN NGÀNH: MỘT KHUYNH HƯỚNG TIÊN PHONG TRONG ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
Bài viết đề xuất nghệ thuật liên ngành như một hướng đào tạo cần thiết cho bậc sau đại học trong bối cảnh hệ thống giáo dục nghệ thuật Việt Nam vẫn duy trì cấu trúc phân ngành truyền thống. Từ việc phân tích đặc điểm giao thoa của nghệ thuật đương đại, bài viết khẳng định nhu cầu tích hợp tri thức giữa mỹ thuật, âm nhạc, thiết kế, khoa học, công nghệ và nhân văn. Dựa trên khung lý thuyết của Tanya Augsburg, nghệ thuật liên ngành được xem như một phương thức kết nối giữa nghiên cứu và thực hành, đồng thời mở rộng vai trò của nghệ sĩ thành chủ thể sản xuất tri thức. Bài viết cũng trình bày các phương pháp nghiên cứu hiện đại như nghiên cứu dựa trên nghệ thuật và thực hành như là nghiên cứu, qua đó nhấn mạnh khả năng thích ứng của nghệ thuật liên ngành trong thời đại công nghiệp sáng tạo. Trên cơ sở khảo sát ba mô hình đào tạo tại Đại học Bách khoa Ma Cao, Đại học Simon Fraser và Đại học OCAD, tác giả rút ra những đặc điểm chung có thể vận dụng vào bối cảnh Việt Nam. Kết luận cho thấy nghệ thuật liên ngành có tiềm năng trở thành định hướng chiến lược, góp phần hiện đại hóa và quốc tế hóa giáo dục nghệ thuật sau đại học.
Nghịch lý chủ thể số: Điểm sách Digital Performancein Everyday Life
Bài điểm sách này giới thiệu một công trình lý thuyết sâu sắc nhằm giải cấu trúc sự phân chia nhị nguyên Thực - Ảo trong diễn ngôn truyền thông đương đại mang tên Digital Performance in Everyday Life do Gratch và Gratch (2022) chấp bút. Từ góc nhìn nghiên cứu trình diễn, công trình xem xét không gian mạng như một thành phần cấu thành đời sống thực. Trọng tâm của bài viết xoay quanh nghịch lý chủ thể số (the paradox of agency), tức sự mâu thuẫn giữa cảm giác tự do biểu đạt của cá nhân và những giới hạn do các hệ thống thuật toán tạo ra. Bài viết phân tích qua bốn chiều kích cốt lõi: (1) sự tước đoạt quyền tự quyết bởi bản sắc số; (2) sự vật hóa con người thành cơ thể dữ liệu phục vụ chủ nghĩa tư bản giám sát; (3) tính kịch diễn trong các không gian biểu diễn của quyền lực; và (4) ảnh chế (memes) như một sự phản kháng nhưng lại tái sản xuất thực hành lao động miễn phí. Từ việc phân tích các thao tác thường nhật, bài viết đặt vấn đề về khủng hoảng hiện sinh ý chí tự do. Đồng thời, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đưa cuốn sách này vào bối cảnh học thuật và giáo dục Việt Nam trong việc nâng cao sức đề kháng văn hóa số cho cộng đồng.
XÂY DỰNG KHUNG ĐÁNH GIÁ KINH TẾ ĐÔ THỊ: TỪ LÝ THUYẾT ĐẾN THỰC TIỄN QUA NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP THỦ ĐÔ HÀ NỘI
Bốn mươi năm kể từ Đổi Mới 1986, khu vực đô thị đã xác lập vị thế là động lực tăng trưởng cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam, một vai trò được tái khẳng định trong Nghị quyết số 06-NQ/TW (2022) của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý hiện nay đang đối mặt với sự thiếu hụt các bộ công cụ phân tích đặc thù để quản lý, đánh giá hiệu quả kinh tế đô thị. Bài viết hệ thống và làm rõ một số vấn đề lý thuyết, thực tiễn về kinh tế đô thị, đánh giá kinh tế đô thị - thông qua phân tích trường hợp điển hình của Hà Nội và đề xuất một số gợi mở, kiến nghị xây dựng khung đánh giá kinh tế đô thị, nhằm tối đa hóa vai trò ‘đầu tàu’ của các thành phố trong tiến trình phát triển quốc gia trong bối cảnh mới.
Tự sự học nhân học văn hóa: Văn hóa như logic tổ chức truyện kể (nghiên cứu trường hợp Bửu Sơn Kỳ Hương của Lý Lan)
Nghiên cứu tự sự học đã chuyển dần sang giai đoạn hậu kinh điển với nhiều mô hình tiếp cận liên ngành. Tự sự học nhân học văn hoá là sự kết hợp giữa tự sự học và nghiên cứu nhân học văn hoá. Từ hướng tiếp cận này, bài viết nghiên cứu tự sự học nhân học văn hoá trong tiểu thuyết Bửu Sơn Kỳ Hương của Lý Lan. Kết quả nghiên cứu cho thấy tự sự học nhân học trong tác phẩm hiện diện như một hình thức thực hành văn hoá, nơi cộng đồng tự sự cùng gắn kết nhằm biểu đạt tư tưởng và phong cách văn hoá người Nam Bộ. Đồng thời, nhân học văn hoá trở thành logic tạo nghĩa của truyện kể, khi các công cụ tự sự học như người kể chuyện, kết cấu và ngôn ngữ trần thuật không chỉ vận hành như những phương tiện kỹ thuật mà cùng gắn kết như những chiến lược nghệ thuật của tác giả hàm ẩn nhằm tái hiện các diễn ngôn văn hoá trong tác phẩm. Cách tiếp cận nhân học trong nghiên cứu phong cách văn hoá Nam Bộ và nghiên cứu cấu trúc tự sự trong tác phẩm sẽ góp phần nhận diện và củng cố các vấn đề trong lý luận và thực hành phương pháp luận của tự sự học hậu kinh điển tại Việt Nam.
Từ huyền thoại dân gian đến biểu tượng dân tộc: Sự diễn hóa hình tượng Thánh Gióng trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam
Bài viết này tập trung tìm hiểu quá trình Thánh Gióng từ một nhân vật dân gian trở thành một biểu tượng cho truyền thống yêu nước, tinh thần quật khởi và sức mạnh phi thường của dân tộc Việt Nam. Lần theo quá trình diễn hóa của câu chuyện Thánh Gióng qua các bản kể từ thế kỷ X cho đến nửa sau thế kỷ XX, bài viết chỉ ra sự khác biệt trong cách tiếp nhận và diễn giải nhân vật Thánh Gióng giữa các giai đoạn lịch sử, từ đó đi đến khẳng định ý nghĩa biểu tượng mà nhân vật Thánh Gióng có được ở Việt Nam đương đại là kết quả của một quá trình bắt đầu từ năm 1955, khi các trí thức ái quốc đi theo đường lối của Đảng Lao động Việt Nam và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nỗ lực tìm kiếm những quá khứ khả dụng cho công cuộc kiến tạo quốc gia - dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ.
Thiền tông Nhật Bản và ảnh hưởng của nó đến Hoa Kỳ: từ góc nhìn ngoại giao văn hóa
Thiền tông Nhật Bản được truyền đến Hoa Kỳ vào cuối thế kỷ 19 và đã nhanh chóng trở thành một trào lưu tôn giáo, văn hóa có sức hút lớn đối với công chúng tại quốc gia này. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu phân tích ảnh hưởng của Thiền tông Nhật Bản đến Hoa Kỳ, những nghiên cứu này chủ yếu tiếp cận chủ đề từ góc nhìn tôn giáo hoặc văn hóa. Bài viết tiếp cận đề tài từ một góc nhìn mới là ngoại giao văn hóa. Với sự kết hợp của nhiều phương pháp nghiên cứu định tính, bài viết hướng tới làm rõ vai trò của Thiền tông Nhật Bản như một phương tiện ngoại giao nhằm giúp giới thiệu và quảng bá văn hóa, hình ảnh con người Nhật Bản tới Hoa Kỳ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, ảnh hưởng của Thiền tông Nhật Bản tại Hoa Kỳ chủ yếu diễn ra ở phạm vi nhân dân với sự đóng góp chính của các cá nhân như Thiền sư, học giả và nghệ sĩ (cả người Nhật lẫn người Mỹ). Tuy nhiên, nó cũng có sự hỗ trợ gián tiếp từ phía chính phủ Nhật Bản thông qua việc tài trợ thực hiện một số sự kiện giao lưu văn hóa, nghệ thuật Thiền tại Hoa Kỳ. Nhìn chung, những ảnh hưởng cụ thể của Thiền tông Nhật Bản đối với các khía cạnh của đời sống xã hội Hoa Kỳ như phong cách sống, hoạt động sáng tác văn học - nghệ thuật, các phong trào xã hội và nghiên cứu học thuật đã góp phần hình thành hình ảnh tích cực và gia tăng quyền lực mềm của Nhật Bản đối với Hoa Kỳ. Trên cơ sở đó, bài viết cũng phân tích về những thuận lợi và rào cản mà Nhật Bản phải đối mặt trong việc truyền bá Thiền tông tại Hoa Kỳ, đồng thời đưa ra một số kịch bản dự báo về tình hình phát triển của Thiền tông Nhật Bản tại quốc gia này trong hai thập niên tới.
Đọc cuốn "Văn học như một diễn ngôn - Lí thuyết diễn ngôn của M. Foucault và văn học sử Việt Nam", Trần Văn Toàn (2024), Hà Nội: NXB Đại học Sư phạm
Bản quyền (c) 2025 Tạp chí Khoa học liên ngành và Nghệ thuật https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tương tác trực tuyến, sự thần tượng hóa người nổi tiếng và sự gắn bó của người hâm mộ Việt Nam với chương trình truyền hình âm nhạc thực tế
Nghiên cứu này khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến sự tương tác trực tuyến, sự thần tượng hóa người nổi tiếng và sự gắn bó của người hâm mộ Việt Nam trong các chương trình truyền hình thực tế về âm nhạc. Khảo sát được xây dựng dựa trên các cuộc phỏng vấn sâu với 8 khán giả trẻ, thu thập dữ liệu từ 1.026 người tham gia. Kết quả cho thấy, các yếu tố thu hút khán giả (tài năng và khả năng, tính cách và thái độ, ngoại hình) và chất lượng sản xuất (kịch bản, hình ảnh và âm thanh) có ảnh hưởng tích cực đến sự tương tác trực tuyến, trong đó kịch bản có tác động yếu nhất. Động lực của việc theo dõi (giải trí và thư giãn, tương tác xã hội, tò mò) cũng thúc đẩy sự tương tác, từ đó tăng đáng kể sự thần tượng hóa người nổi tiếng và sự gắn bó với chương trình. Ngoài ra, sự thần tượng hóa người nổi tiếng có ảnh hưởng tích cực đến sự gắn bó với chương trình. Nghiên cứu này là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam điều tra thực nghiệm về động cơ tương tác của khán giả Việt Nam với các chương trình truyền hình thực tế về âm nhạc, cung cấp những hiểu biết sâu sắc về tâm lý khán giả và đóng góp vào sự phát triển của ngành công nghiệp giải trí Việt Nam.
What We Are Working on Now is Based on History and Tradition - Japan's URUSHI Art
Phong trào bảo tồn di sản sơn mài ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương hướng đến việc kết nối các quốc gia Đông Á thông qua nghệ thuật sơn mài, tạo nên một sự liên tục về văn hóa. Sơn mài được định nghĩa là “sơn tự nhiên được làm từ nhựa cây”. Tuy nhiên, các loài cây sơn mài, dù thuộc cùng một họ thực vật, vẫn khác nhau về chi, và ngay cả trong cùng một chi, chúng cũng thích nghi với môi trường nơi sinh trưởng. Do đó, việc hiểu rõ nguồn gốc lịch sử của nghệ thuật sơn mài và các phương pháp trang trí bản địa được phát triển ở mỗi quốc gia là rất cần thiết; thông qua sự hiểu biết này, sơn mài có thể được xem như một phần của phạm vi văn hóa chung. Trong cách sử dụng hiện đại, thuật ngữ “sơn mài” chủ yếu dùng để chỉ các loại sơn tổng hợp. Để phân biệt sơn mài tự nhiên với vật liệu tổng hợp, nhựa cây thu thập từ cây ở Nhật Bản và Trung Quốc thường được gọi là URUSHI trong cả tiếng Anh và tiếng Nhật, một thuật ngữ bắt nguồn từ urushiol, thành phần hóa học chính của nhựa cây. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các nhà phục chế quốc tế trình bày tại các hội thảo về bảo tồn đồ sơn mài ngày càng sử dụng thuật ngữ tiếng Nhật URUSHI để chỉ rộng hơn các thành phần dầu chính của sơn mài nhựa cây tự nhiên, chẳng hạn như laccol trong sơn mài Việt Nam và thitsiol trong sơn mài Thái Lan và Myanmar. Trong bài viết này, thuật ngữ URUSHI được sử dụng như một tên gọi chung cho sơn mài nhựa cây tự nhiên. Các đặc điểm chung – bao gồm việc thu hoạch nhựa bằng cách cắt vào thân cây, nhu cầu kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong quá trình sấy khô, xử lý cẩn thận do đặc tính gây dị ứng và các hệ thống sản xuất đã được thiết lập – cho phép chúng ta thảo luận về việc bảo vệ di sản sơn mài chung ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương như một nỗ lực thống nhất. Bài viết này trước tiên nhằm mục đích làm nổi bật nghệ thuật URUSHI của Nhật Bản như một truyền thống riêng biệt. Bằng cách theo dõi sự phát triển lịch sử của nghệ thuật URUSHI Nhật Bản, chúng ta có thể làm rõ lý do cho sự không gián đoạn của nó, khám phá mối liên hệ của nó với các vùng sản xuất URUSHI lân cận và kiểm tra nguồn gốc của nó thông qua các hiện vật được khai quật. Cách tiếp cận này cũng cho phép xem xét các loại chất liệu nền sơn mài khác nhau, sự phát triển của nghệ thuật Maki–e độc đáo của Nhật Bản, việc tiếp thu và hoàn thiện các kỹ thuật trang trí du nhập từ nước ngoài, việc bắt chước các sản phẩm sơn mài Nhật Bản xuất khẩu ra nước ngoài, vai trò không thể thiếu của nghệ thuật URUSHI trong chính sách đối ngoại của chính phủ Minh Trị, và việc bảo tồn các kỹ thuật sơn mài thông qua giáo dục chính quy. Thông qua góc nhìn này, chúng ta có thể hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa các thực tiễn lịch sử và nghệ thuật URUSHI đương đại, nhận ra rằng những gì được tạo ra ngày nay đều dựa trên nền tảng lịch sử và truyền thống.
Sap; URUSHI; KANSHITSU; Lịch sử; Maki–e; Nhật Bản; KINTSUGI
Nam tính nào sau thời kì của bảng vàng bia đá?
Đọc sách Hậu khoa cử: Nam tính và thẩm mĩ hiện đại ở Việt Nam thời thuộc địa; Ben Tran; Mai Thị Thu Huyền, Đặng Thị Thái Hà dịch; OMEGA+ & Nhà xuất bản Thế giới, 2025.
Vấn đề khung tri thức và nhận thức sử nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay
Bài viết nêu vấn đề sự bất hợp lí của việc sử dụng khung tri thức trong các trao đổi và bàn luận về nghệ thuật hiện nay. Tình hình này xuất phát từ việc thiếu sự phản tư, chất vấn khung tri thức trong viễn tượng sử nghệ thuật. Từ đó, bài viết phân tích nguồn gốc và sự chi phối của khung tri thức Âu tâm luận trong sử nghệ thuật và sự trở lại của nó trong các bàn luận nghệ thuật. Qua đó, dựa trên nền tảng lí thuyết mỹ học của Wittgenstein và lí thuyết văn hóa của Gramsci, bài viết gợi ra hướng nhận thức đa chiều về sử nghệ thuật. Sử nghệ thuật cần có tiến trình và bức tranh đời sống nghệ thuật trong viễn tượng các cộng đồng nghệ thuật với chuẩn tắc và ý thức hệ của chính chúng, thay vì dựa trên các chuẩn tắc Âu tâm luận.
Đô thị di sản thiên niên kỷ - Sự phát triển tiếp nối: nhìn từ trường hợp tỉnh Ninh Bình
Bài viết đề xuất cách tiếp cận mới về đô thị di sản trong thế kỷ XXI, dựa trên khung lý thuyết Hệ sinh thái thiên niên kỷ (Millennium Ecosystem Approach). Từ thực tiễn di sản hỗn hợp văn hóa – thiên nhiên Tràng An – Hoa Lư, nghiên cứu xác lập khái niệm “Đô thị di sản thiên niên kỷ” như một mô hình phát triển tiếp nối giữa tự nhiên, văn hóa và con người. Bài viết chỉ ra rằng di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực chủ động trong cấu trúc phát triển bền vững, kinh tế sáng tạo và kinh tế trí thức. Qua đó, Hoa Lư được nhìn nhận như một không gian cộng sinh giữa di sản và đô thị đương đại, mở ra hướng đi mới cho các đô thị châu Á trong bối cảnh hậu công nghiệp và chuyển đổi số.
Tích hợp truyền thông vào giáo dục biến đổi khí hậu trong nhà trường - từ nghiên cứu trường hợp
Nghiên cứu này nhằm mục đích xây dựng phương pháp truyền thông hiệu quả về biến đổi khí hậu (BĐKH) trong môn Địa lí tại trường trung học phổ thông, với trường hợp nghiên cứu tại Trường THPT Đoàn Kết – Hai Bà Trưng, ​​Hà Nội. Để thực hiện mục tiêu, nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập thông tin thông qua khảo sát bằng bảng hỏi đến 537 học sinh và 31 giáo viên trường Trường THPT Đoàn Kết – Hai Bà Trưng liên quan đến nhận thức, hiểu biết, nhu cầu nâng cao kiến thức về BĐKH; phương pháp phân tích để xây dựng phương pháp truyền thông BĐKH trong môn địa lý, phương pháp thực nghiệm sư phạm đề triển khai đánh giá hiệu quả của phương pháp truyền thông. Nghiên cứu đề xuất và ứng dụng phương pháp tích hợp truyền thông BĐKH vào bài học, sử dụng đa dạng hình thức truyền thông thông tin, tổ chức hoạt động ngoại khóa và dự án học tập và nâng cao vai trò của giáo dục. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy phương pháp này giúp giáo viên có những bài giảng sinh động hơn và học sinh có sự thay đổi nhận thức, thái độ đối với BĐKH. Kết quả của nghiên cứu đã cung cấp một hướng đi trong việc truyền thông giáo dục tại các trường THPT ở Việt Nam.
Bàn về định hướng chỉnh sửa Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn năm 2018
Bài viết bàn về định hướng chỉnh sửa chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn năm 2018 trong thời gian tới. Những năm qua, chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn 2018 đã tạo được những chuyển biến tích cực trong dạy học nhắm đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh. Tuy nhiên, sau thời gian triển khai trọn vẹn một chu trình đổi mới, trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 71 của Đảng về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, chương trình giáo dục phổ thông cần phải được đánh giá, tổng kết. Việc chỉnh sửa chương trình để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đổi mới trở thành vấn đề cấp bách. Bài viết, một mặt, phân tích, bàn luận về những đề xuất chỉnh sửa chương trình Ngữ văn được một số chuyên gia, cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên nêu ra trong thời gian qua; mặt khác gợi ý một số chỉnh sửa chương trình vừa bảo đảm phù hợp với mô hình phát triển năng lực vừa giúp chương trình khắc phục một số hạn chế để ngày càng tương thích với yêu cầu dạy học Ngữ văn trong bối cảnh mới. Theo định hướng mà bài viết gợi ý, các chỉnh sửa cần tập trung vào một số thuật ngữ, cách trình bày các cấu phần của chương trình và một số nội dung có liên quan đến yêu cầu cần đạt ở cả phần đọc, viết, nói và nghe.
Sustaining Lacquer Craft Heritage through Exchange Programs
Nghề thủ công sơn mài tự nhiên truyền thống đang đối mặt với sự suy thoái và ở một số xã hội, chúng gần như biến mất. Những nghề thủ công này là một di sản văn hóa quan trọng của châu Á. Cùng với sự phát triển của xã hội châu Á, nghệ thuật sơn mài, thủ công mỹ nghệ và văn hóa độc đáo cũng phát triển. Những nghệ nhân lành nghề đã làm cho những vật dụng đơn giản trở nên đẹp đẽ và thẩm mỹ, phản ánh truyền thống và di sản văn hóa độc đáo của mỗi vùng miền. Tuy nhiên, hiện đại hóa, vật liệu mới và quy trình công nghiệp làm thay đổi giá trị và lối sống đã đe dọa các phương pháp sản xuất sơn mài và thủ công mỹ nghệ truyền thống, thường chậm hơn và tốn nhiều công sức so với cách làm hiện đại. Sự chú trọng vào hiệu quả và tính thương mại hóa thường được ưu tiên hơn các giá trị tinh thần, xã hội và nhân văn vô hình vốn có trong các nghề thủ công truyền thống. Liệu một chiếc bát bằng nhựa được sản xuất hàng loạt có mang cùng ý nghĩa xã hội và cộng đồng như một chiếc bát được chế tác tỉ mỉ bởi một nghệ nhân, người đã thấm nhuần kiến thức và tinh thần văn hóa vào tác phẩm? Nghiên cứu này xem xét lịch sử và sự phát triển của Dự án Nghiên cứu Trao đổi Thủ công Sơn mài châu Á (ALCERP), hình thức chương trình và mục tiêu, thành tựu, thách thức và nghiên cứu hiện tại. Dựa trên kinh nghiệm và nghiên cứu thu thập được của ALCERP, bài viết thảo luận về tương lai của nghệ thuật sơn mài tự nhiên và sự hỗ trợ cần thiết để duy trì và hồi sinh nghề thủ công, hình thức nghệ thuật, văn hóa và lối sống đáng chú ý này.
Nghệ thuật công cộng và xây dựng thương hiệu điểm đến du lịch: lý thuyết và thực tiễn tại Việt Nam
Gần đây, vai trò của nghệ thuật công cộng đối với ngành du lịch được quan tâm và nghệ thuật công cộng trở thành yếu tố quan trọng trong việc đưa ra lựa chọn điểm đến du lịch cho du khách. Tuy vậy, việc khai thác nghệ thuật công cộng trong hoạt động du lịch tại Việt Nam vẫn còn chưa được quan tâm đúng mức và chưa mang lại các tác động tích cực trong việc nâng cao thương hiệu điểm đến du lịch. Thông qua phương pháp định tính, nghiên cứu khám phá tiềm năng, thực trạng và các thách thức trong khai thác nghệ thuật công cộng và xây dựng thương hiệu điểm đến du lịch tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nghệ thuật công cộng có thể tạo điểm nhấn cho không gian đô thị và nông thôn và góp phần quan trọng xây dựng thương hiệu điểm đến du lịch trong lòng du khách. Các tác phẩm nghệ thuật công cộng tiếp tục đóng góp vào việc bảo tồn văn hóa địa phương, sáng tạo các giá trị thẩm mỹ mới và đem lại cho du khách những cảm quan ấn tượng về điểm đến đó. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy việc khai thác nghệ thuật công cộng chưa được quan tâm đúng mức. Dựa trên kết quả nghiên cứu và các bài học kinh nghiệm trên thế giới, bài viết đưa ra một số khuyến nghị nhằm tiếp tục khai thác nghệ thuật công cộng nhằm xây dựng thương hiệu điểm đến du lịch trong bối cảnh phát triển du lịch nghệ thuật và du lịch sáng tạo.
Nghệ thuật trong trật tự dữ liệu: Quyền lực công nghệ và sự đồng kiến tạo của khán giả
Bài viết khảo sát cách nghệ thuật đương đại vận hành trong trật tự quyền lực công nghệ, nơi nghệ sĩ và khán giả thương lượng tự do trong giới hạn của hệ thống thuật toán. Trên cơ sở khung lý thuyết liên ngành từ hiện đại đến thời đại dữ liệu, nghiên cứu chỉ ra rằng sáng tạo nghệ thuật chưa bao giờ tuyệt đối “tự do”, mà luôn được định hình bởi các “luật chơi” của chất liệu, ngôn ngữ và công nghệ. Qua các trường hợp Refik Anadol (Unsupervised, 2022), Rosa Menkman (The Glitch Moment(um), 2011), Janet Cardiff (Audio Walks) và phim tương tác Bandersnatch (2018), bài viết phân tích những hình thức đồng sáng tạo và năng lực hành động bị giới hạn giữa con người và máy móc. Bên cạnh đó, thông qua phân tích các thực hành của Nguyễn Trinh Thi (Vietnam the Movie, 2016) và Lương Huệ Trinh (Soundscape Hanoi, 2014), bài viết hướng tới làm rõ quá trình thương thỏa này trong bối cảnh Việt Nam.
Sự đàn áp bầu sữa: Mẹ quỷ trong "Càn sát quỷ mẫu" (Tang thương ngẫu lục) qua lí thuyết ma quỷ (Monster Theory) và phê bình nữ quyền sinh thái (Eco-feminism)
Bài viết tập trung xác lập khung lí thuyết cho việc khám phá các hình tượng quỷ quái trong các sản phẩm văn hóa, thông qua việc kết hợp giữa lí thuyết về ma quỷ và phê bình nữ quyền sinh thái. Với lí thuyết về ma quỷ, Jeffrey Jerome Cohen giới thiệu một modus legendi, tại đó, con quỷ được coi như là một văn bản văn hóa, và là quỹ tích của mạng lưới quan hệ xã hội phức tạp. Từ cách đọc này của Cohen, thông qua việc khám phá những người đàn bà ma quái trong tiểu thuyết gothic thời Victoria, Nicole C. Dittmer khẳng định ý nghĩa của hình tượng ma quỷ như một công cụ nhằm duy trì diễn ngôn của xã hội nam quyền về cái tự nhiên hoang dã, bất thuần cố hữu ở phụ nữ, và do đó, có khả năng vén màn cho người đọc những cấm kị, những tương quan quyền lực trong cộng đồng, cùng những khát vọng ẩn tàng của người phụ nữ. Trên nền tảng lí thuyết này, bài viết xem xét những biểu hiện của tính tự nhiên ở mẹ quỷ trong “Càn sát quỷ mẫu”, một truyện trong tập Tang thương ngẫu lục của Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án. Thông qua những phân tích trên, nghiên cứu đưa ra một số giả thuyết về cội nguồn, về những truyền thống quỷ mẫu thuộc về: sự gần gũi với câu chuyện về Hārītī trong Phật giáo, sự tương đồng trong cách các nhà nho Trung Hoa miêu tả các nữ chủ phương Nam, cũng như là sự tái xuất hiện của những biểu tượng phồn thực cổ sơ. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chứng minh rằng, việc xây dựng hình tượng quỷ mẫu nói riêng, các yêu nữ nói chung phản ánh thái độ kì thị, cũng như chiến thuật kiểm soát của các trí thức Nho gia với phụ nữ: đó là nỗ lực nhằm duy trì diễn ngôn về phụ nữ như hiện thân của cái tự nhiên khó kiềm chế, không dễ kiểm soát.
Di sản Vịnh Hạ Long trong tầm nhìn liên giá trị
Vịnh Hạ Long là một trong ba vịnh biển nằm trong vùng biển đảo Đông Bắc Việt Nam và thuộc hệ thống Vịnh Bắc Bộ. Từ năm 1994 đến nay, Vịnh Hạ Long đã được UNESCO chính thức công nhận là Di sản thế giới vì “giá trị nổi bật toàn cầu về cảnh quan thiên nhiên”, được ghi danh về những “giá trị toàn cầu về địa chất, địa mạo” (2000) và được mở rộng ranh giới Di sản Thiên nhiên thế giới bao gồm cả quần đảo Cát Bà (2023). Những ghi nhận ở tầm quốc tế đã góp phần đưa Hạ Long thành tâm điểm thu hút khách du lịch, tạo động lực cho sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Quảng Ninh. Nhưng, bên cạnh tiềm năng du lịch, liệu có thể khai mở những tiềm năng nào khác của Vịnh Hạ Long trong thế kết nối với hệ thống di sản của tỉnh Quảng Ninh? Từ một tiếp cận liên giá trị, nghiên cứu sẽ đưa ra một số đề xuất cho hướng phát triển tương lai của Vịnh Hạ Long trong sự kết nối với các không gian văn hóa khác của tỉnh Quảng Ninh.
Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh, liên giá trị, tài nguyên di sản.
Châu Âu và những kiến tạo bản sắc dân tộc
Đọc sách Sự tạo thành bản sắc dân tộc Châu Âu, thế kỷ XVIII – XX; Anne-Marie Thiesse; Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Hoàng Như Thanh dịch; NXB Đại học Sư phạm, 2025.
Tiếp cận liên ngành trong giáo dục di sản: Cơ hội và thách thức trong bối cảnh đổi mới giáo dục
Giáo dục di sản ngày càng được khẳng định như một yêu cầu tất yếu trong tiến trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục ở Việt Nam. Dựa trên việc phân tích khái niệm “liên ngành” và bản chất liên ngành của giáo dục di sản, bài viết làm rõ tiềm năng của cách tiếp cận này trong việc kiến tạo tri thức toàn diện về di sản, đồng thời, tăng cường mối liên kết giữa nhà trường, thiết chế văn hóa, cộng đồng và các bên liên quan. Bài viết xem di sản như một quá trình văn hoá - xã hội liên tục được kiến tạo và tái định nghĩa, từ đó, đặt lại vấn đề về cách tiếp cận trong giáo dục di sản hiện nay. Bên cạnh những triển vọng, một số thách thức trọng yếu trong quá trình thể chế hóa, nghiên cứu và triển khai giáo dục di sản đã được nhận diện, bao gồm sự thiếu đồng bộ về chính sách, khoảng trống trong đối thoại liên lĩnh vực và hạn chế về năng lực của đội ngũ thực thi. Trên cơ sở đó, mô hình đồng kiến tạo được đề xuất như một giải pháp chiến lược, đặt nền tảng cho hợp tác đa phương và đồng sở hữu tri thức, hướng tới sự phát triển bền vững của giáo dục di sản trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.